گردآورنده : ساغر پیروزان

قیچک لفظی ترکی است و به معنی آواز با گریه و ته گلو می باشد.

 

ساز قیچک یا غژک  (سرود) سازی زهی آرشه‌ای است که در ساخت آن از چوب، پوست و فلز استفاده می‌شود. این ساز توانایی اجرای تکنوازی و گروه نوازی را دارد.

 

از این ساز در موسیقی نواحی ایران استفاده می‌شود و طی نیم قرن گذشته با تغییراتی مختصر در گروه نوازی سازهای ملی نیز متداول شده است.

 در منطقه سیستان و بلوچستان به أین ساز سرود میگویند که نام قدیمی و أصلی این ساز است . در اشعار نظامی و فردوسی در کنار سازهای چنگ و رود از کلمه سرود نیز استفاده شده که منظور ساز قیچک است.

 

خاستگاه

 

ساز قیچک اساساً محلی است و بیشترین رواج را در نواحی جنوب شرقی ایران و خصوصاً استان سیستان و بلوچستان و هرمزگان دارد. در سال‌های اخیر این ساز در شهرهای دیگر نیز استفاده می‌شود. به گفته برخی در آن نواحی طبق عقیده و سنت اهالی، برای معالجه امراض به‌کار می‌رود.

 

در شمال افغانستان نیز قیچک در موسیقی سنتی رواج وسیعی دارد. در ولایات مثل بغلان، کندز و بلخ از قیچک در محافل عروسی و دیگر مراسم خوشی استفاده می‌شود.

 

 

انواع قیچک

 

 قیچک سوپرانو : به طول ۵۶٫۵ سانتی‌متر، قابلیت تکنوازی و همنوازی دارد.

 

 قیچک آلتو: به طول۶۳  سانتیمتر, قابلیت  همنوازی در ارکستردارد.

 

قیچک باس : به همان نسبت بزرگ‌تر ساخته‌اند. قابلیت  همنوازی در ارکستر دارد.

 

وسعت هریک از این انواع حدود سه اکتاو است.

 

 

 

سازندگان قیچک

 

از سازندگان بنام این ساز می‌توان به استاد حسین قلمی اشاره کرد.قیچک و تار ساخته دست استاد در موزه ساز کرمان نگه داری میشود.

 

در نوشته ها، از سابقه حضور قیچک در دوره های ساسانی و دوره ای بعدی صحبت شده است.

 

 

نوازندگان قیچک

 

از بین هنرمندانی که تا به حال در گروه‌های مختلف قیچک نواخته‌اند می‌توان به استاد رحمت‌الله بدیعی، خانمها پروین صالح، پروین شکالور، زنده‌یاد حسین فرهادپور و اردشیر کامکار اشاره کرد.